روز ملی جمعیت/برنامه های حوزه بهداشتی برای ارتقای باروری سالم در زوجین جوان
با عنایت به اهمیت مقوله مدیریت جمعیت در جمهوری اسلامی ایران، سیاستهای کلی جمعیت از سوی مقام معظم رهبری حفظه الله تعالی درتاریخ 1393/02/30 ابلاغ و این روز به عنوان روز ملی جمعیت در تقویم کشور ثبت گردید، موضوع جمعیت و کاهش باروری در کشور آنقدر اهمیت دارد که رهبر معظم انقلاب همواره در سال‌های اخیر بارها به این موضوع اشاره کرده‌اند و کاهش موالید در کشور و سالخورده شدن جمعیت را گوشزد کرده‌اند .

به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشتی دانشگاه، به مناسبت روز ملی جمعیت، در ادامه مطالب مختلفی درباره چالش کاهش باروری و کاهش رشد جمعیت، سن مناسب فرزندآوری وفاصله مناسب بین فرزندان، ازدواج و طلاق، ناباروری 15 تا 20 درصد زوج‌های ایرانی، نقش تعداد فرزندان در شخصیت افراد و آینده خانواده و برنامه های معاونت بهداشتی / وزارت بهداشت  برای زوج‌های جوان تقدیم بازدیدکنندگان ارجمند سایت می گردد:
 
چالش کاهش باروری و کاهش رشد جمعیت
سوال اینجاست که چرا با وجود 8 برابر شدن جمعیت ایران در کمتر از یک قرن اخیر و حتی با وجود اینکه در حال حاضر هم جمعیت کشور رو به افزایش است، چالش کاهش باروری و کاهش رشد جمعیت به عنوان یک چالش اصلی مطرح می‌شود ؟
اقتصاددانان و صاحبنظران برجسته غربی موضوع ارتباط کاهش موالید را عاملی برای توقف رشد اقتصادی و آسیب‌های متعدد اقتصادی و اجتماعی بر زندگی بشری ارزیابی نمودند و از آن تحت عنوان خزان جمعیتی و زمستان جمعیتی نام می‌برند؛ هشداری که در جزئیات آن، نام کشورهایی به چشم می‌خورد که بیشترین کاهش در شاخص‌های مربوط به باروری و رشد جمعیت را تجربه نموده‌اند و در میان معدود مثال‌هایی که از این دسته از کشورهای دنیا مطرح می‌شود، نام «ایران» به صورت یک مثال خاص به چشم می‌خورد.
 در طی 70 سال گذشته، TFR (نرخ باروری کلی : متوسط تعداد فرزندانی که یک زن در طول دوران باروری خود به دنیا می آورد) در جهان و ایران به نصف تقلیل پیدا کرده، اما نکته قابل تامل سقوط بزرگ و سریع این نرخ در جمهوری اسلامی ایران است، بطوریکه این سقوط به عنوان مثالی بارز در پژوهشهای بین المللی وارد شده و در یکی از پیچیدهترین تحقیقهای داخل کشور نیز این موضوع تبیین شده و اعلام کردهاند که در ایران با سقوط اعجابآور نرخ باروری، تعداد فرزند به ازای هر زن از 7 فرزند در سال 1357 (1979میلادی) به 9/1 فرزند در سال 1384 (2006) رسیده است. این موضوع به عنوان یک هشدار تلقی شده و بعضا دشمنان بیرونی و دوستان درونی برای آن هورا کشیدهاند. امروز نرخ باروری کلی در جمهوری اسلامی ایران قطعاً زیر سطح جانشینی است و میزان آن در تحقیقات مختلف از 7/1 تا 8/1 فرزند متغیر است . این شاخص در استان خراسان جنوبی بر اساس اطلاعات سرشماری نفوس و مسکن 1395 حدود 2.8 بوده که طبق آمار واطلاعات موجود پس از آن روند کاهشی داشته است . 
ایران در سال 1397 رکورد جدیدی در سقوط یکی دیگر از شاخص‎های جمعیتی را نیز ثبت کرد؛ تعداد تولدهای کل کشور فقط طی یک سال (1396 به 1397) بیش از 120 هزار تولد کاهش یافته است؛ این درحالی است که براساس مطالعات بینالمللی (GBD-2019) کاهش تعداد تولد زنده در کل کشور از سال 2010 میلادی (89-88) نسبت به سال 2019 (98-97)، 203 هزار نفر کاهش داشته است (بدیهی است این کاهش در استانهای مختلف متفاوت بوده است). در استان خراسان جنوبی در سال 1394 تعداد تولدها 18845 و در سال 1396 این آمار 17885بوده که در سال 1398 به 15461 رسیده است .
همان طور که گفته شد علیرغم اینکه TFR در جهان و ایران کاهش یافته، اما تعداد جمعیت افزایش داشته است که به دلیل افزایش امید زندگی و کاهش مرگ و میر بر اثر بیماریها می باشد. در نتیجه تعداد سالمندان در جهان و ایران در حال افزایش میباشد. در سال 2015 کمتر از 10% جمعیت ایران بالای 60 سال سن داشته اند اما در سال 2050 در صورت ادامه روند فعلی بیش از 30% جمعیت ایران در گروه سنی بالای 60 سال قرار خواهند گرفت که جزء پیرترین کشورهای جهان به حساب میآید. در واقع کشور جمهوری اسلامی ایران به سمت سالمند شدن پیش میرود؛ این مقوله مهمی است که باید مورد عنایت قرار گیرد؛ شایان ذکر است که جمعیت سالمند در ایران تفاوتهای ماهوی با جهان غرب دارد. به عنوان مثال در حال حاضر تنها 38% از جمعیت 40 سال و بالاتر در ایران شاغل و 71.5% از این جمعیت باسواد هستند. این جمعیت در 20 سال آینده، 20 درصد سالمندان کشور را تشکیل خواهند داد. بدیهی است در شاخصهای توسعه (SDG و HDI)، میزان سواد و سطوح کلاسیک درسی در کنار میزان GDP و امید زندگی ارزش پیدا میکند.
هر گاه در جامعه‌ای حداقل 70 درصد از جمعیت در بازه سنی 15 تا 64 سال (سنین فعالیت و کار) باشند، اصطلاحا آن جامعه در فرصت پنجره جمعیت تعریف میشود.به عبارت دیگر پنجره جمعیت فرصتی طلایی برای اصلاح ساختار‌های جمعیتی و همچنین رشد و پیشرفت علمی و اقتصادی است که اگر مغتنم شمرده نشود نه تنها خود تهدید خواهد بود بلکه بعد از عبور از پنجره جمعیت امکان مدیریت و ترمیم ساختار‌های جمعیتی و تحقق رشد و توسعه بسیار پایین و قریب به ناممکن میگردد.
ایران اسلامی در حال حاضر در فرصت پنجره جمعیت است اما در سالهای آینده با بسته شدن پنجره جمعیت روبرو خواهد شد. باید از فرصت بالقوه پنجره جمعیت در مسیر رشد و پیشرفت استفاده شده و مراحل رشد اقتصادی را طی نمایند وگرنه بعلت سرعت بالای سیر سالمندی در کشور گذار از فرصت پنجره طلایی جمعیت با سرعت زیادی در حال وقوع است و ایران اسلامی یکی از کشور سالمند جهان خواهد بود.
ازدواج و طلاق
در حال حاضر سن ازدواج جوانان حدود 27 سالگی تخمین زده می‌شود. افزون بر آن طبق بررسی‌های وزارت بهداشت مشخص شده است که از زمان ازدواج یک زوج تا زمان تولد اولین فرزند آنها حدود پنج سال فاصله وجود دارد. با وجود این، بررسی‌ها نشان می‌دهد تمایل زوج‌های جوان به تعداد فرزند، به صورت متوسط بیش از  شاخص جایگزینی است.
امروز آمار طلاق در زوج‌ها که بیشتر جوان هستند، افزایش پیدا کرده است؛ این آمار 15 سال قبل حدود شش به یک بود، اما دو سال قبل این رقم  به کمتر از چهار و در حال حاضر به حدود  سه به یک تمایل پیدا کرده است؛ یعنی به ازای هر سه ازدواج یک طلاق صورت می‌گیرد.50 درصد طلاق‌ها در پنج سال اول زندگی اتفاق می‌افتد. اگر همه این اعداد را کنار هم بگذاریم می‌بینیم که با رشد 25 درصدی طلاق بین سال‌های 89 تا 95 و از 95 تا 96  نیز با هشت درصد رشد روبرو شدیم. در بررسی آمار طلاق به تفکیک گروههای سنی مشاهدهه می شود میزان بالای طلاق ویژه سنی در گروه های 14-10 ، 19-15 و 24-20 ساله که متولدین سال های 1372 تا 1386 را در بر می گیرد تأمل برانگیز است . یکی از دلایل این امر را می توان محدود بودن جمعیت ازدواج کرده در این گروه های سنی دانست اما در عین حال مشاهده این وضعیت می تواند موجب تاملاتی درباره رفتار این نسل و میزان تاب آوری آنها گردد .
40 درصد ازدواج ها در کشور در سال‌های اخیر کاهش یافته که بخشی از آن مربوط به کم شدن جوانان است و از سال 1385 تا 1396، سن ازدواج پسران از 26 سال به 29 سال رسیده و سن ازدواج دختران از 22 سال به 24 سال رسیده است.اگر با این وضعیت پیش‌رویم سن دختران ما در یک دهه آینده برای ازدواج به 28 سال می‌رسد و قدرت فرزندآوری کاهش می‌یابد .
ضمناً جوانان ما در سن ازدواج در سال 1390، 15 میلیون نفر بودند الان به  10میلیون نفر رسیده‌اند و این روند در حال کاهش است البته با توجه به افزایش تولدهای ابتدای دهه 90، این وضعیت تا حدود 15 سال دیگر هم ثابت است ولی بعد از آن با کاهش جمعیت مواجه خواهیم شد. بعلاوه هم اکنون با چالش نیروی کار افغان مواجه هستیم و 15 سال دیگر باید کارت دعوت بفرستیم تا از دیگر کشورها وارد شوند و با ما کمک کنند چون تعداد جوانان ما کم می‌شود.
سن مناسب فرزندآوری وفاصله مناسب بین فرزندان
باید توجه نمائیم که سن باروری از 10 تا 54 سالگی است اما سنین جوانی را برای این امر مناسب تر میدانیم و هر چه مادر جوان تر باشد بارداری موفق تر و سالم تر خواهد بود . در حال حاضر حداقل سن مناسب برای باروری 16 سالگی ذکر می شود و دیگر سن بالای 35 سال را پرخطر نمی‌دانیم و تا 40 سال، بارداری خطری برای مادر ندارد چرا که امروزه با پیشرفتهای چشمگیری که در زمینه مراقبت های مادر و کودک داشته ایم  در پاسخگویی به باروری در یک مادر بسیار جوان و یا میانسال اظهار عجز نمیکنیم اما این مادران نیازمند مراقبت های فشرده و ویژه ای خواهند بود.
امروز توصیه می‌شود که فاصله بین فرزندان در زنان زیر 35 سال 18 تا 24 ماه و در زنان بالای 35 سال بدون بیماری زمینه ای که به تعداد فرزند دلخواه خود نرسیده اند 12 ماه باشد که البته خدمات مشاوره فرزند آوری برای این افراد از 6 ماه قبل از این زمانها در واحدهای بهداشتی قابل ارائه می باشد . البته در مادرانی که شرایط خاص دارند (سابقه ناباروری ، زایمان زودرس ، پره اکلامپسی ، سقط و ... ) این زمان متفاوت است .
باید دقت نمود که با توجه به تعریفی که برای میزان TFR در سطح جانشینی وجود دارد، حداقل 3 فرزند در یک خانواده تعداد مطلوب فرزند محسوب میشود .
به نظر کارشناسان  افزایش جمعیت، می‌تواند هم فرصت و هم تهدید باشد. جمعیت با کیفیت و دارای رفاه و توانمند برای هر کشور فرصت است، اما اگر این جمعیت دارای کیفیت نباشد، افزایش جمعیت می تواند به هر نظام و کشوری آسیب برساند . جمعیت سالم، تحصیل کرده، مولد می تواند به شکستن چرخه فقر بین نسلی کمک کند و در رویارویی با چالش های فردی و اجتماعی بیشتر انعطاف پذیر باشد . جمعیت ماهر و مطلع می تواند به طور کاملتری به جامعه و ملت خود کمک کنند
ناباروری 15 تا 20 درصد زوج‌های ایرانی
یکی از چالش‌های حوزه جمعیت ناباروری می باشد که  تخمین زده می‌شود حدود 15 تا 20 درصد زوج‌های کشور نابارور هستند یا می‌توانند نابارور باشند. وزارت بهداشت در دو حوزه بهداشت و درمان برای این موضوع برنامه دارد .همچنین با توجه به  اهمیت پیشگیری از ناباروری در زوج‌ها، برای این موضوع آموزش‌هایی از پیش از ازدواج برای زوج‌ها در نظر گرفته شده است؛ برای مثال به آنها توصیه می‌شود اگر ازدواج کردند فرزندآوری را به تاخیر نیندازند؛ چون طبق  فیزیولوژی انسان، امکان باروری به مرور و با افزایش سن کمتر می‌شود. در مراکز جامع سلامت نیز بسته‌های آموزشی نیز برای این موضوع در اختیار زوج‌ها قرار می‌گیرد و در واقع بسیاری از علل ناباروری با سبک زندگی سالم و رعایت نکات بهداشتی قابل پیشگیری میباشند .
نقش تعداد فرزندان در شخصیت افراد و آینده خانواده
در دو دهه اخیر توجه بالینی و بررسیهای زیادی درباره خواهر و برادرها به عنوان عامل) تأثیرگذار مهم در شکل دهی هویت فردی و ارتباطهای آینده آنان انجام شده است. مطالعات نشان می دهدکودکانی که خواهریا برادر ندارند در مقایسه با کودکان هم سن و سال که تک فرزند نیستند، مهارتهای ارتباطی واجتماعی ضعیفتری دارند ، زندگی در خانوادهای که حداقل یک عضو همشیر دارد.  هرچند ممکن است متعارض هم به نظر برسد اما  تجربه این تعارضات در دوران کودکی به دلیل اینکه به کودک، اطلاعات اساسی و مهم مدیریت حل تعارضات را میدهد، ضروری به نظر میرسد . تک فرزندان هرگز جایگاه برتر و قدرتی را که در خانواده دارند از دست نمیدهند. آنها کانون توجه میمانند. در خانواده‌های تک‌فرزندی احساس تنهایی باقی می‌ماند و مفهوم خواهر و برادر برای کودک گنگ می‌شود و درکی از آن نخواهند داشت. نبودن خواهر و برادر سبب می‌شود تا تک فرزندها در بزرگ‌سالی بیشتر احساس افسردگی، اضطراب و تنهایی کنند.
در خانواده‌های چند فرزند معمولا تا مدت‌های طولانی فرزندان خانه را خالی نمی‌کردند و اگر فرزندی از کنار خانواده می‌رفت، فرزند دیگری وجود داشت و این رفت‌و‌آمد در درون خانه حاکم بود و وقتی یک یا دو فرزند در خانواده حضور نداشتند این مسئله چندان مشخص نمی‌شد، اما امروزه عکس این مطلب نمایان شده و در واقع در سنی که پدر و مادر به فرزندشان نیاز دارند و می‌خواهند کسی همراه‌شان در خانه حضور داشته باشد، متأسفانه با پدیده «آشیانه خالی» که آسیب‌های روانی زیادی همچون احساس افسردگی و ناراحتی را به دنبال دارد رو‌به‌رو می‌شوند.
برنامه های معاونت بهداشتی / وزارت بهداشت  برای زوج‌های جوان
در حال حاضر خدمات گسترده ای در زمینه مشاوره باروری سالم و فرزند آوری ، مراقبت از مادران باردار ، نوزادان ، کودکان و سایر گروه های سنی به کلیه هموطنان ارائه می شود . همچنین در سال‌های گذشته به صورت مستقیم برنامه‌هایی برای فرزندآوری اجرا شده است. ضمنا بعد از ابلاغ سیاست‌های جمعیتی و تاکید مقام معظم رهبری بر آموزش‌های مورد نیاز دوره ازدواج ، زمان این آموزش‌ها از دو ساعت به شش ساعت ارتقا پیدا کرد. توصیه می شود زوجین جوان بلافاصله پس از عقد جهت تشکیل پرونده و دریافت رایگان آموزشها ،مراقبت ها و مشاوره های لازم به نزدیکترین مرکز خدمات جامع سلامت یا پایگاه و خانه بهداشت محل سکونت خود مراجعه نمایند .
در واقع هدف از این برنامه ها ایجاد فرصتی برای توانمند سازی خانواده ها در راستای تحکیم نهاد خانواده ، افزایش رضایتمندی زناشویی، انتخاب آگاهانه و آزادانه تعداد دلخواه فرزندان وارتقای باروری سالم است ، به شکلی که سلامت مادر و کودک و خانواده در پی این توانمندی ارتقا یابد. جوانان با ازدواج به هنگام و فرزند آوری در زمان مناسب می توانند از نعمت زندگی سالم وخانواده کامل برخوردار شوند و جامعه از جمعیتی جوان، سالم و مولد بهره مند شود .
منبع:
وبدا-روابط عمومی دانشگاه
تعداد بازدید:
11820
تاریخ:
1399/02/30
امتیازدهی
میانگین امتیازها:4 تعداد کل امتیازها:1
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
آدرس پست الکترونیکی شما
شماره تلفن
توضیحات
خواندن کد امنیتی تغییر کد امنیتی
کد امنیت
کلیه حقوق این وب سایت متعلق به دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بیرجند می باشد.      آخرین بروزرسانی:1399/06/24
Powered by DorsaPortal